Norwegia

Położenie i ukształtowanie terenu.
Norwegia jest krajem o dużej rozciągłości południkowej, zajmującym obszar ponad 1750 km, pomiędzy 58, a 71 stopniem szerokości geograficznej północnej. Gdybyśmy obrócili Norwegię na mapie Europy o 180 stopni wokół hipotetycznej osi przecinającej południowy kraniec kraju, to jej przeciwległy koniec sięgałby aż do centralnych Włoch. Odległość między wschodnimi i zachodnimi krańcami kraju waha się od 420 km do zaledwie 6 km. Norwegia zajmuje obszar 387 000 kilometrów kwadratowych i jest siódmym co do wielkości krajem Europy. Oprócz wspólnej granicy ze Szwecją, Finlandią i Rosją, Norwegia ma wyjątkowo długą linię brzegową oraz około 50000 przybrzeżnych wysp, z czego zaledwie 2000 to wyspy zamieszkane. Norwegia to kraj górzysty, a góry i płaskowyże usytuowane w głębi lądu ostro opadają w kierunku wybrzeża. Strome góry i głębokie kotliny na zachodzie kraju łagodnie przechodzą w szerokie doliny i rozległe wzgórza w części wschodniej. Charakterystycznym elementem zachodniej linii brzegowej są długie i wąskie zatoki morskie zwane fiordami, stanowiące w istocie podmorskie przedłużenie dolin. Jedną czwartą powierzchni kraju pokrywają lasy, a około 4 procent stanowią obszary uprawne. Do Królestwa Norwegii należą też wyspy arktyczne Svalbard i Jan Mayen.

Ludność
Norwegię zamieszkuje 4,5 miliona osób, z czego około 332 800 to obywatele innych państw. Z krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) najliczniej w Norwegii reprezentowana jest Szwecja, Dania, Wielka Brytania i Niemcy. Imigranci spoza krajów EOG to przede wszystkim obywatele Pakistanu, Wietnamu, Turcji, Sri Lanki, Somalii i Indii. Liczba mieszkańców w pięciu największych miastach Norwegii (stan na dzień 1 stycznia 2004 r.):
Oslo 522.000
Bergen 237.000
Trondheim 154.000
Stavanger 112.000
Kristiansand 75.000

Klimat
W Norwegii występują cztery pory roku: wiosna, lato, jesień i zima. Oddziaływanie wilgotnych, zachodnich wiatrów, w połączeniu z ciepłym Prądem Zatokowym (Golfsztromem), sprawia, że Norwegia ma znacznie łagodniejszy klimat, niż należałoby się spodziewać po kraju tak daleko wysuniętym na północ. Klimat Norwegii jest bardzo zróżnicowany; w zimie temperatury potrafią spaść do minus 30–50°C, natomiast latem mogą osiągać ponad 30°C. Na północ od koła podbiegunowego, w „krainie polarnego słońca”, słońce nie zachodzi przez całe lato. Z kolei w trakcie długich zim dni są bardzo krótkie. Dodatkowe informacje o klimacie Norwegii można uzyskać pod następującym adresem: Meteorologisk Institutt Postboks. 43, Blindern Niels Henrik Abels vei.40 N-0313 Oslo Tel.: +47 22 96 30 00 Internet: www.met.no E-mail: met.inst@met.no

Język
Język norweski występuje w dwóch zbliżonych postaciach. Podstawową odmianą jest Bokmaal, który wykształcił się na podstawie miejskich dialektów i wpływów języka duńskiego. Drugą odmianę stanowi Nynorsk, oparty przede wszystkim na dialektach norweskiej prowincji. Około 16% uczniów uczęszcza do szkół, w których Nynorsk stanowi podstawową formę języka norweskiego. Zazwyczaj znajomość języka norweskiego lub innego języka skandynawskiego jest niezbędna do uzyskania pracy w Norwegii. Mimo to, do wykonywania pewnych zawodów w rolnictwie i rybołówstwie oraz na niektórych stanowiskach w hotelarstwie i gastronomii, wystarczająca może się okazać znajomość języka angielskiego. Osoby poszukujące pracy powinny w miarę możliwości rozpocząć naukę norweskiego w swoim kraju. Lokalne władze norweskie udzielają informacji o kursach języka norweskiego dla osób już przebywających w Norwegii. Kursy języka norweskiego są również prowadzone przez norweskie uniwersytety i prywatne szkoły językowe, których adresy można znaleźć na stronie internetowej http://www.gulesider.no www.gulesider.no (w polu wyszukiwania należy wpisać słowo „sprakskoler”). Największą norweską instytucją, oferującą ogólnokrajowe kursy językowe, jest Stowarzyszenie Kształcenia Dorosłych — Folkeuniversitetet, patrz: http://www.folkeuniversitetet.no www.fu.no.

KULTURA
Norwegowie to młody naród o długiej historii i bogatym dziedzictwie kulturowym. Na przestrzeni lat do zwyczajów i tradycji norweskiej przeniknęło wiele wpływów z innych krajów. Tym niemniej, trwałą cechą lokalnej kultury jest ogromne poważanie dla wyjątkowego i dziewiczego pejzażu Norwegii, charakteryzującego się dużą różnorodnością flory i fauny. Niezwykła popularność sportów zimowych w tym kraju sprawia, że mówi się o Norwegach, iż „rodzą się z nartami na nogach!” Norwegowie mają różne skojarzenia, gdy zapytać ich o narodową historię i kulturę. Niektórzy wymieniają Wikingów bądź Lapończyków, podczas gdy inni wskazują na znanych w świecie pisarzy, kompozytorów, sportowców i muzyków, takich jak Henryk Ibsen, Edward Grieg, Ole-Gunnar Solskjar i zespół „A-ha”. Jakie są więc główne symbole norweskiej kultury? Często wymienia się wyprawy Thora Heyerdahla, wędzonego łososia, lutefisk (specjalnie przyrządzona suszona ryba), drewniane kościoły typu stavkyrke, bunad (strój ludowy), dzień 17 maja (święto narodowe) mięso renifera, platformy wiertnicze, dzień polarny, zorzę polarną, narciarstwo i brunost (ser z koziego mleka). Norwegia Anno Domini 2004 to kraj słabo zaludniony, lecz o dobrej organizacji i wydajnej infrastrukturze. W praktyce oznacza to, że pociągi, autobusy i promy kursują zgodnie z rozkładem, samoloty odlatują o czasie, a sklepy, muzea i inne atrakcje turystyczne są otwarte w podanych godzinach. Również źródła informacji publicznej są zasadniczo wiarygodne i aktualne.

Norweska kultura biznesowa
jest nieco mniej sformalizowana niż w innych krajach europejskich. Norweskie przedsiębiorstwa maja zazwyczaj płaską strukturę organizacyjną, a do przełożonych zwracamy się po imieniu. Większość norweskich pracodawców oczekuje, że pracownicy będą się wykazywać inicjatywą i ponosić odpowiedzialność za swoją pracę.

A oto kilka zabawnych faktów o Norwegii i Norwegach:
Najwyższa pora wyjechać z Norwegii, jeśli:
• Zaczynasz wierzyć, że tylko dzięki staraniom Norwegii świat jeszcze się nie zawalił.
• Przy barze płacisz tylko za siebie, nawet, jeśli jesteś z grupą znajomych.
• Idąc za kimś zbyt blisko, przygotowujesz się, by złapać drzwi, zamykające ci się przed nosem.
• Gdy nieznajomy uśmiecha się do Ciebie na ulicy uznajesz, że jest on:
a. pijakiem,
b. wariatem,
c. Amerykaninem,
d. pijakiem, wariatem i Amerykaninem.
• Wierzysz, że nie ma czegoś takiego jak zła pogoda – jest tylko niewłaściwie dobrany ubiór.
• Dopuszczasz jedzenie obiadu o 11 rano i kolacji o 3 po południu.
• Potrafisz przyrządzić rybę na pięć różnych sposobów bez gotowania.
• Bez względu na pogodę, spędzasz swój cały wolny czas na łonie natury.
• Stroisz się na spotkania towarzyskie, a do pracy ubierasz się nieformalnie.

Związki zawodowe
Związki zawodowe stanowią dobre źródło informacji. Związki zawodowe w Państwa kraju mogą utrzymywać kontakty ze swoimi odpowiednikami w Norwegii, stanowiąc, tym samym, użyteczne źródło informacji dla osób poszukujących pracy. W Norwegii członkostwo pracowników w związkach zawodowych jest dobrowolne, lecz mimo to dość powszechne. Główna norweska konfederacja związków zawodowych to Landsorganisasjonen i Norge (LO). Powyższa organizacja może udzielić informacji o różnych związkach zawodowych, działających w Norwegii. Dane konfederacji: LO Youngsgt.11 N-0181 Oslo Tel.: +47 23 06 10 50 Faks:+47 23 06 17 43 Internet: www.lo.no E-mail: lo@lo.no Niektóre zrzeszenia branżowe (fagforbund) publikują periodyki branżowe, w których mogą się również znaleźć oferty zatrudnienia dla specjalistów w wybranej branży.

PRZEPROWADZKA DO NORWEGII – O CZYM NALEŻY PAMIĘTAĆ
Obywatele krajów członkowskich EOG mogą przebywać w Norwegii w celu poszukiwania pracy przez okres trzech miesięcy, bądź przez okres maksymalnie 6 miesięcy, pod warunkiem dokonania rejestracji jako poszukujący pracy. Poniżej zamieszczamy listę wymogów i zaleceń dla osób planujących przeprowadzkę do Norwegii.
• Należy pamiętać o zabraniu paszportu, dyplomów i zaświadczeń potwierdzających zdobyte kwalifikacje (zaleca się, by były one przetłumaczone na język norweski i angielski). Nawet, jeśli pobyt w Norwegii związany jest wyłącznie z poszukiwaniem pracy, może być wymagane udowodnienie posiadania odpowiednich środków finansowych, zarówno na czas pobytu w Norwegii, jak i na opłacenie podróży powrotnej.
• Należy sprawdzić, czy wykonywanie Państwa zawodu bądź działalności w Norwegii nie wymaga specjalnego zezwolenia (więcej informacji zawiera rozdział poświęcony edukacji poniżej).
• Należy porozumieć się z byłymi pracodawcami lub partnerami w kraju ojczystym, którzy mogą udzielić referencji. Norwescy pracodawcy zazwyczaj będą chcieli się z nimi skontaktować. Dobrze jest, gdy osoby udzielające referencji znają język angielski.
• Należy się skontaktować z lokalnym Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Urzędem Skarbowym, celem ustalenia, jaki wpływ będzie miał wyjazd do Norwegii na Państwa status w zakresie opodatkowania i świadczeń, oraz by pobrać wszelkie wymagane formularze.

Dodatkowych porad przed wyjazdem do Norwegii udziela również ambasada Norwegii w kraju zamieszkania. Adresy ambasad można znaleźć pod adresem www.norway.info/europe.htm.

Zezwolenia na pobyt
W przypadku zamiaru podjęcia pracy w Norwegii przez okres dłuższy niż trzy miesiące, wymagane będzie uzyskanie zezwolenia na pobyt. W tym celu, zaraz po otrzymaniu oferty pracy, a najpóźniej w ciągu trzech miesięcy, należy zgłosić się do lokalnego norweskiego komisariatu policji i złożyć stosowne podanie. Przy ubieganiu się o zezwolenie na pobyt należy mieć ze sobą paszport lub ważny dowód tożsamości, umowę o pracę oraz dwa zdjęcia paszportowe. Jeśli umowa o pracę jest ważna przez okres krótszy niż jeden rok, zostanie przyznane zezwolenie na pobyt przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania umowy. W przypadku, gdy umowa została zawarta na czas nieokreślony, zezwolenie na pobyt jest zazwyczaj przyznawane na okres pięciu lat, z możliwością dalszego przedłużenia. Norweski Urząd Imigracyjny (UDI), udostępnia informacje o zezwoleniach na pobyt w języku norweskim, angielskim, niemieckim i francuskim, jak również polskim, łotewskim, estońskim, litewskim, czeskim, słowackim, słoweńskim i węgierskim (maj 2004), pod następującymi adresami: Utlendingsdirektoratet P.O. Box 8108 Dep. N-0032 Oslo Tel.: +47 23 35 15 00 http://www.udi.no Serwis informacyjny dla kandydatów: Tel.: +47 23 35 16, od 9:00 do 14:30 Adres dla osób przychodzących: Hausmannsgate 21 E-mail: ots@udi.no Komisariat policji Adres w Oslo: Oslo Politidistrikt Gronlandsleiret 44 N-0190 Oslo Tel.: +47 22 66 90 50 Urząd imigracyjny: Utlendingsavdelingen Storgata 33 Postboks 8101 Dep N-0032 Oslo Tel.: +47 22 66 90 50 / 22 70 55 55 Adresy komisariatów policji w innych regionach Norwegii można znaleźć pod adresem www.politi.no.
Adresy norweskich ambasad/konsulatów można znaleźć pod adresem www.norway.info/europe.htm

Urząd Ewidencji Ludności (Folkeregisteret)
Po znalezieniu pracy, należy zarejestrować się w najbliższym Urzędzie Ewidencji Ludności (Folkeregisteret). Zależnie od czasu pobytu danej osoby, otrzymuje ona w Urzędzie Ewidencji Ludności tymczasowy numer D bądź też osobisty numer ID. Urząd Ewidencji Ludności znajduje się w tym samym budynku/biurze, co urząd podatkowy. Dodatkowe informacje i adresy można znaleźć na stronie www.folkeregisteret.no.

Urząd Podatkowy (Likningskontoret)
Praca u norweskiego pracodawcy zobowiązuje do płacenia podatku w Norwegii. W związku z tym, należy stawić się, wraz z umową o pracę i paszportem, w Urzędzie Podatkowym odpowiednim dla miejsca zamieszkania w Norwegii, celem otrzymania karty rozliczeń podatkowych (skattekort). Po uzyskaniu standardowego numeru osobistego ID lub numeru D otrzymamy kartę rozliczeń podatkowych, którą należy przekazać pracodawcy. Dodatkowe informacje i adresy można znaleźć na stronie www.skatteetaten.no.

Krajowy Zakład Ubezpieczeń (Trygdekontor)
W Krajowym Zakładzie Ubezpieczeń nie jest wymagana rejestracja osobista; procedura ta jest przeprowadzana przez pracodawcę. Należy jednak pamiętać, że instytucja ta publikuje wiele przydatnych broszur na temat ustawowych zasiłków chorobowych, zasiłków na dzieci, rent i emerytur, itp. Jeśli danej osobie przysługuje prawo do zasiłku na dziecko, musi ona wystąpić o jego nadanie bezpośrednio w lokalnym oddziale Krajowego Zakładu Ubezpieczeń. Należy pamiętać o skontaktowaniu się z lokalnym oddziałem Krajowego Zakładu Ubezpieczeń w kraju zamieszkania. Można w nim otrzymać Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego, zastępującą obowiązujący wcześniej formularz E-111, która jest wymagana w przypadku choroby podczas pobytu w innych krajach UE/EOG. Po uzyskaniu prawa pobytu w Norwegii, można również wystąpić o wystawienie Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego pod adresem www.trygdeetaten.no, gdzie zamieszczono również dodatkowe informacje i adresy.

Przepisy celne
Ulotka informacyjna, zatytułowana „Przepisy celne dla osób wyjeżdżających i przyjeżdżających do Norwegii”, zawiera streszczenie najważniejszych informacji. Powyższa ulotka, jak również informacje dotyczące przywozu pojazdów mechanicznych i towarzyszących im opłat rejestracyjnych, są dostępne we wszystkich biurach Urzędu Celnego oraz w Internecie. W przypadku sprowadzenia samochodu do Norwegii, należy zapłacić cło przywozowe. Istnieją również przepisy określające zasady czasowego użytkowania pojazdów zarejestrowanych poza Norwegią. Przepisy dotyczące sprowadzania samochodów, sprzętów gospodarstwa domowego, obowiązujących limitów, żywności, zwierząt, itp. można uzyskać na stronach internetowych Norweskiego Urzędu Celnego pod adresem www.toll.no, lub kontaktując się z którymś z centrów informacyjnych Urzędu Celnego. W Oslo stosowne informacje są udzielane pod następującym numerem telefonu lub adresem poczty elektronicznej: Tel.: +47 22 86 08 50 E-mail: oslo@toll.no

Banki
Przed otwarciem rachunku bankowego należy skontaktować się z wybranym bankiem, który udzieli stosownych informacji i porad. Należy pamiętać, że większość banków wymaga posiadania numeru ID lub numeru D. Warto też sprawdzić oferty kilku banków, co umożliwi wybranie najlepszej z nich.

BEZROBOCIE, A UBEZPIECZENIE SPOŁECZNE
Na czas zatrudnienia w Norwegii pracownik objęty jest Norweskim Systemem Ubezpieczenia Społecznego (folketrygden). Wszystkie osoby pracujące i płacące podatki w Norwegii są automatycznie ubezpieczone. Składki na ubezpieczenie społeczne są ponoszone w ramach potrąceń na podatek i stanowią 7,8% (stan z maja 2004) kwoty tych potrąceń. Pracodawca odlicza kwotę składki ubezpieczeniowej od pensji pracownika. Również osoby nie zatrudnione w Norwegii, lecz posiadające prawo pobytu na okres co najmniej jednego roku, są automatycznie objęte systemem ubezpieczenia społecznego. Świadczenia przyznawane w ramach ubezpieczenia społecznego obejmują emerytury, renty inwalidzkie, leczenie rehabilitacyjne, odszkodowania za obrażenia powstałe w wyniku wypadku przy pracy, zasiłki dla samotnych rodziców, zasiłki na dziecko, płatny urlop macierzyński i inne. Wszystkie osoby mieszkające na stałe w Norwegii, z wyjątkiem personelu urzędniczego obcych państw lub organizacji międzyrządowych, muszą ponosić składki na ubezpieczenie społeczne. Wypłata zasiłku dla bezrobotnych z innego kraju EOG podczas poszukiwania pracy w Norwegii (E-303) Bezrobotni, którym w kraju zamieszkania zasiłek dla bezrobotnych przysługiwał przez okres co najmniej czterech tygodni przed jego opuszczeniem, mogą skorzystać z przeniesienia takiego zasiłku i jego wypłaty w Norwegii. Osoby te powinny poinformować lokalny Urząd Pracy w swoim kraju o zamiarze poszukiwania pracy w Norwegii. Konieczne będzie wypełnienie standardowego formularza, który zostanie przekazany do Urzędu Pracy odpowiednio wcześnie przed wyjazdem. Każda osoba, której w kraju zamieszkania wypłata zasiłków przysługuje przez okres trzech miesięcy, otrzyma przed wyjazdem do Norwegii formularz E-303. Po przybyciu do Norwegii należy przedłożyć powyższy formularz w najbliższym norweskim Urzędzie Pracy, celem rejestracji w ciągu 7 dni od opuszczenia kraju stałego zamieszkania. Należy pamiętać o zabraniu pieniędzy w kwocie zapewniającej utrzymanie w Norwegii przez okres oczekiwania na wypłatę pieniędzy z zasiłku. Zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, w przypadku rejestracji po okresie 7 dni od opuszczenia kraju zamieszkania, zasiłek będzie naliczany od daty rejestracji. Należy pamiętać o konieczności przystosowania się do nowych przepisów i procedur, przestrzegania prawa norweskiego, wymogów dotyczących zgłoszeń i innych procedur obowiązujących w Norwegii. W przypadku nie znalezienia pracy w Norwegii, osoba, która jej poszukiwała i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych z innego kraju EOG, musi wrócić do kraju zamieszkania przed upływem trzech miesięcy, aby zachować prawo do zasiłków. Przeniesienie zasiłku dla bezrobotnych z innego kraju EOG (E-301) Osoba, która staje się bezrobotna w Norwegii, a zarazem nie spełnia lokalnych wymogów by otrzymać zasiłek dla bezrobotnych, może ubiegać się o przeniesienie wszelkich praw, uzyskanych przez nią w innym kraju EOG, do Norwegii. W takim przypadku wymagany jest formularz E-301 wydany w kraju, gdzie osoba ta pracowała przez okres ostatnich 3 lat. Wniosek dotyczący zasiłku dla bezrobotnych należy składać w lokalnym urzędzie pracy w Norwegii. Osoba planująca wyjazd z Norwegii i potrzebująca norweski formularz E-301, powinna się skontaktować z najbliższym Urzędem Pracy (aetat lokal) celem otrzymania formularza aplikacyjnego. Informacje o formularzu E-301 można uzyskać pod adresem: Aetat indre skandinavia EOG Administration N-2242 Morokulien Tel.: +47 815 58 222 (poniedziałek, środa– piątek: 10:00–14:00, wtorek: 11:00–14:00) E-mail: eos@aetat.no

Zasiłek dla bezrobotnych w Norwegii
W przypadku utraty pracy należy bezzwłocznie zgłosić się do właściwego Urzędu Pracy. Osoba pozostająca bez pracy otrzymuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych (dagpenger), pod warunkiem uzyskania prawa do takiego świadczenia, (lub przeniesienia takiego prawa z innego kraju). Dodatkowe informacje można uzyskać w lokalnym urzędzie pracy. Należy pamiętać, że powyższa usługa jest dostępna tylko w języku norweskim i wymagane jest posiadanie norweskiego numeru ID lub numeru D. Osoba, która znalazła się na przymusowym urlopie bezpłatnym, powinna skontaktować się z właściwym Urzędem Pracy celem uzyskania informacji o prawie do otrzymania zasiłku dla bezrobotnych.

Ubezpieczenie społeczne
Przepisy EOG porządkują w poszczególnych krajach członkowskich prawa dotyczące ubezpieczenia społecznego tak, aby zapewnić ciągłość ubezpieczenia. Podstawowym celem przepisów EOG jest zapewnienie, że dana osoba nie zostanie pozbawiona świadczeń, której jej przysługują. Osoby pracujące w Norwegii, (a zasadniczo także ich najbliższa rodzina), mają te same prawa, co obywatele norwescy. W odpowiednich przypadkach przysługują im ubezpieczenia społeczne na wypadek choroby bądź inwalidztwa, zasiłki macierzyńskie oraz emerytury. W Norwegii wszystkie osoby mieszkające na stałe w tym kraju mają prawo do korzystania z usług lekarza rodzinnego, wyznaczonego do udzielania konsultacji medycznych (Fastlegeordning). Dodatkowe informacje o tym systemie i o sposobie rejestracji u danego lekarza można uzyskać pod adresem internetowym www.trygdeetaten.no lub w okręgowym biurze koordynacji służb medycznych (fastlegekontor) pod numerem telefonu: +47 810 59 500. Dodatkowe informacje o ubezpieczeniu społecznym można uzyskać w lokalnym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (trygdekontor) lub pod adresem www.trygdeetaten.no. Informacje w różnych językach, w tym w języku angielskim, można również uzyskać w pod numerem infolinii Krajowego Zakładu Ubezpieczeń: Krajowy Zakład Ubezpieczeń Tel.: +47 810 33 810 www.trygdeetaten.no

Emerytury
Osoby, które pracowały w przynajmniej dwóch krajach EOG, mogą gromadzić prawa do emerytur z poszczególnych krajów. Dodatkowych informacji udziela Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub Krajowy Urząd Ubezpieczeń Zagranicznych pod następującym adresem: National Office for Social Insurance Abroad P.O. Box 8138 Dep N-0033 Oslo Norwegia Adres dla osób przychodzących: Langkaia 1 Tel.: +47 23 31 13 00 Faks: +47 23 31 13 01 Internet: www.trygdeetaten.no Adres e-mailffu@trygdeetaten.no Obrażenia powstałe w wyniku wypadku przy pracy Osoby zatrudnione w Norwegii podlegają ustawodawstwu o obowiązkowym ubezpieczeniu od obrażeń powstałych w wyniku wypadku przy pracy. Oznacza to, że osoby te są ubezpieczane przez pracodawcę na wypadek jakiegokolwiek wypadku przy pracy. W razie wypadku przy pracy osoba poszkodowana (lub jej pracodawca) powinna się skontaktować z Norweską Inspekcją Pracy pod następującym adresem: Direktoratet for Arbeidstilsynet P.O. Box 8103 Dep. N-0032 Oslo Tel.: +47 22 95 70 00 Infolinia: +47 815 48 222 Faks: +47 22 17 63 73 Internet: www.arbeidstilsynet.no E-mail: svartjenesten@arbeidstilsynet.no

ZASADY I WARUNKI ZATRUDNIENIA
Umowa o pracę Zarówno w przypadku posady stałej, jak i tymczasowej, pracownikowi przysługuje prawo do umowy o pracę. Osoba ubiegająca się o pracę powinna sprawdzić, czy wszystkie warunki i zasady zatrudnienia oraz postanowienia umowy są dla niej zrozumiałe. Należy wyjaśnić wszystkie kwestie dotyczące zatrudnienia, w tym formę i częstotliwość wynagradzania oraz zasady wypowiadania umowy. Przykładową umowę o pracę można znaleźć pod adresem www.arbeidstilsynet.no. Przed przyjęciem do pracy na etat, pracownik jest zazwyczaj zatrudniany na okres próbny, zgodnie z warunkami umowy pisemnej. Okres próbny wynosi maksymalnie sześć miesięcy i jest określany z góry. Zazwyczaj w okresie próbnym umowa może być rozwiązana przez pracownika lub pracodawcę z zachowaniem 14-dniowego okresu wypowiedzenia. Tydzień roboczy w Norwegii wynosi maksymalnie 40 godzin, co daje średnią ośmiu godzin pracy przez pięć dni w tygodniu. Tydzień roboczy pracowników zmianowych jest o kilka godzin krótszy. Większość urzędów jest czynna od 8:00 do 16:00. Godziny pracy mogą się różnić zależnie od rodzaju działalności/branży, więc niektóre firmy rozpoczynają działalność o 7 rano, a inne o 9 rano. W przypadku pracy ponad 40 godzin tygodniowo, pracownikom przysługuje dodatek za nadgodziny, w wysokości co najmniej 40%. Wypłacanie takiego dodatku nie jest jednak prawnie wymagane w przypadku kadry kierowniczej.

Wynagrodzenie
Zasadniczo kwota wynagrodzenia jest ustalana pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą, ponieważ w Norwegii nie ma przepisu określającego wysokość płacy minimalnej. Tym niemniej, w wielu przypadkach, pomiędzy związkami zawodowymi, a organizacjami zrzeszającymi pracodawców zawierane są układy zbiorowe, dotyczące wynagrodzenia. Oznacza to, że w przypadku członkostwa w związku zawodowym wynagrodzenie pracownika będzie ustalane według umownie uzgodnionych stawek. Dane statystyczne dotyczące wynagrodzeń w poszczególnych zawodach można znaleźć pod adresem www.ssb.no.

Ustawa o środowisku pracy
Norwegia uchwaliła „Ustawę środowisku i warunkach pracy”, która określa prawa oraz obowiązki pracowników i pracodawców. Celem ustawy jest ochrona pracowników przed urazami fizycznymi i psychicznymi oraz zapewnienie właściwych, bezpiecznych i zdrowych warunków pracy dla całego personelu. Ustawa ta została przetłumaczona na język angielski i jest dostępna w księgarniach na terenie całej Norwegii. Artykuł zatytułowany „Ustawa o środowisku i warunkach pracy. Ustawa o Urlopach wypoczynkowych – także dla obcokrajowców” jest dostępny w różnych wersjach językowych pod adresem: http://www.arbeidstilsynet.no/publikasjoner/brosjyrer/bros347.html Wszelkie wątpliwości dotyczące zapewnienia zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy należy najpierw zgłaszać przełożonym. W przypadku, gdy nie odniesie to skutku, należy się skontaktować osobą odpowiedzialną za zapewnienie bezpieczeństwa pracy (verneombud), przedstawicielem załogi (tillitsvalgt) lub związkiem zawodowym. Jeśli nie można znaleźć zadowalającego rozwiązania, należy się skontaktować z Norweską Inspekcją Pracy (Arbeidstilsynet) w celu uzyskania pomocy.

Urlopy
Na podstawie „Ustawy o urlopach wypoczynkowych”, pracownikom przysługuje prawo do 21 dni urlopu w roku. Jednakże większość pracowników ma prawo do 25 dni urlopu. Nie jest to jeszcze ustawowe prawo, lecz porozumienie pomiędzy partnerami społecznymi wynikające z uzgodnień płacowych. Osobom powyżej 60 roku życia przysługuje prawo do dodatkowego tygodnia urlopu wypoczynkowego. Wynagrodzenie w okresie urlopu Prawo do wynagrodzenia w okresie urlopu wypoczynkowego musi zostać nabyte w roku kalendarzowym poprzedzającym rok skorzystania z takiego urlopu. Osoba, która była bezrobotna w poprzednim roku kalendarzowym również ma prawo do urlopu, jednak bez prawa do wynagrodzenia w tym okresie (tzn. przysługuje jej prawo do urlopu bezpłatnego). Wynagrodzenie za okres urlopowy jest wypłacane w trakcie takiego urlopu. Podczas urlopu pracownik nie ma prawa do normalnego wynagrodzenia, lecz otrzymuje wynagrodzenie za okres urlopowy obliczane procentowo. Kwota wynagrodzenia w okresie urlopu jest zależna od wynagrodzenia za pracę (płacy, itp.) w poprzednim roku. W obliczeniach nie uwzględnia się wszystkich płatności. Odcinek wypłaty informuje pracownika o uzyskanej kwocie wynagrodzenia w okresie urlopu. Wynagrodzenie w okresie urlopu odpowiada 10,2% normalnego wynagrodzenia w poprzednim roku. W przypadku pracowników powyżej 60 roku życia, stawka ta wynosi 12,5%. W przypadku osób objętych postanowieniami układów zbiorowych pracy przyznających piąty tydzień urlopu, standardowa stawka wynosi 12%, a w przypadku pracowników powyżej 60 roku życia – 14,3%. Jeżeli umowa o pracę zostanie rozwiązana, należne świadczenia z tytułu płatnego urlopu są wypłacane wraz z ostatnią wypłatą wynagrodzenia. „Ustawa o środowisku i warunkach pracy. Ustawa o Urlopach wypoczynkowych – także dla obcokrajowców” jest dostępna w różnych wersjach językowych w serwisie internetowym Norweskiej Inspekcji Pracy, patrz www.arbeidstilsynet.no lub bezpośrednio pod adresem: http://www.arbeidstilsynet.no/publikasjoner/brosjyrer/bros347.html Dodatkowe informacje można także uzyskać w Norweskiej Konfederacji Związków Zawodowych (LO).

Opodatkowanie
W Norwegii stosuje się zarówno opodatkowanie bezpośrednie, jak i pośrednie. Do opodatkowania bezpośredniego zalicza się podatek dochodowy i podatek od nieruchomości. Najważniejszym podatkiem pośrednim jest podatek VAT (podatek od wartości dodanej – merverdiavgift), który w przypadku większości towarów i usług wynosi od 12 do 24 procent. Norwegia przestrzega dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, zawartych z innymi krajami EOG. System podatkowy ma charakter powszechny, tzn. osoba zatrudniona przez norweskiego pracodawcę musi płacić podatek w Norwegii. W przypadku osób zamieszkujących w Norwegii krócej niż sześć miesięcy, mają zastosowanie specjalne przepisy podatkowe. Dodatkowe informacje można uzyskać w Urzędzie Podatkowym w kraju zamieszkania. Pracodawca jest zobowiązany dokonać potrącenia na podatek przed wypłatą pensji. Właściwy norweski Urząd Podatkowy wystawia na żądanie zatrudnionego kartę rozliczeń podatkowych, którą należy bezzwłocznie przekazać pracodawcy. Karta rozliczeń podatkowych podaje, jaki procent wynagrodzenia pracownika ma zostać potrącony przez pracodawcę na rzecz podatku. W przypadku podjęcia pracy bez karty rozliczeń podatkowych, pracodawca jest zobowiązany do potrącenia 50% wynagrodzenia tytułem podatku. Zazwyczaj jest to kwota wyższa od tej, jaka zostałby potrącona na podstawie karty rozliczeń podatkowych, a nadpłata zwracana jest w kolejnym roku. Informacje o wysokości podatku zapłaconego w danym miesiącu znajdują się na odcinku wypłaty. Wysokość podatku do zapłacenia zależy od wysokości zarobków i wszelkich ulg podatkowych. W przypadku Norwegii stanowi on zazwyczaj około jedną trzecią kwoty wynagrodzenia brutto. Składka na rzecz Systemu Krajowego Zakładu Ubezpieczeń jest wliczona w kwotę podatku. Witryna internetowa Norweskiej Administracji Podatkowej zawiera „kalkulator podatkowy” (tylko w języku norweskim). Podatnicy są klasyfikowani w dwóch kategoriach:
• Klasa 1 obejmuje osoby o wolnym stanie cywilnym i większość par małżeńskich, w których oboje małżonkowie mają źródło przychodu.
• Klasa 2 obejmuje rodziców samotnie wychowujących dzieci i pary małżeńskie, w których tylko jedno z małżonków ma źródło dochodu.
Osobom czasowo mieszkającym w Norwegii może przysługiwać standardowezwolnienie od podatku w wysokości 15%. Oznacza to, że przed naliczeniem stopy podatkowej od kwoty zarobków brutto potrąca się 15%. Powyższe zwolnienie ma zastosowanie tylko do osób przebywających w Norwegii krócej niż cztery lata. Osoba, która spełnia ten wymóg powinna, przy ubieganiu się o kartę rozliczeń podatkowych, zapytać o prawo do zwolnienia z podatku we właściwym Urzędzie Podatkowym. W Norwegii podatek jest naliczany na podstawie dochodu osiąganego w danym roku, tzn. potrącenia z pensji stanowią zaliczki z tytułu przewidywanej kwoty należnego podatku. Do 30 kwietnia każdego roku pracownik jest zobowiązany złożyć deklarację podatkową. Deklaracja ta jest zazwyczaj wcześniej wypełniana przez Urzędy Podatkowe i przesyłana na adres płatnika w kwietniu. Przed odesłaniem deklaracji do urzędu podatkowego należy sprawdzić wszystkie dane w formularzu. W tym celu należy zapoznać się z deklaracją płatności i potrąceń, wystawianą przez pracodawcę oraz innymi odpowiednimi dokumentami z banku itp. Wraz z formularzem deklaracji podatkowej płatnik podatku otrzymuje również ulotkę w języku norweskim, zawierającą instrukcje wypełniania formularza. Po pomoc przy wypełnianiu deklaracji podatkowej można się również zwrócić do lokalnego Urzędu Podatkowego. Aktualne stawki podatkowe i wysokości ulg oraz dodatkowe informacje dotyczące opodatkowania można uzyskać w Urzędzie Podatkowym lub pod adresem www.skatteetaten.no.

MIESZKANIE W NORWEGII
Koszty zakwaterowania w Norwegii są bardzo zróżnicowane i od kilku lat gwałtownie wzrastają. Najwyższe ceny są w Oslo oraz innych dużych miastach i przewiduje się, że tendencja ta się utrzyma. W obszarach wiejskich ceny są zazwyczaj niższe niż w dużych miastach i aglomeracji Oslo. Zazwyczaj wysokie koszty zakwaterowania wynikają z kilku czynników: domy są bardzo dobrze wykonane i w pełni izolowane, a wszystkie pomieszczenia są ogrzewane ze względu na chłodny klimat. Co więcej, obowiązują wysokie wymogi co do jakości, tak więc na rynku jest niewiele prostych i tanich domów. W Norwegii zwykle kupuje się domy i mieszkania, a nie wynajmuje. Ogłoszenia dotyczące domów i mieszkań do wynajęcia są najczęśćiej umieszczane w prasie lokalnej oraz w ogólnokrajowej gazecie Aftenposten. Niektóre gazety publikują ogłoszenia dotyczące nieruchomości w Internecie, patrz www.finn.no. Można również zamieścić własne ogłoszenie o poszukiwaniu miejsca zamieszkania. Osoba zamierzająca wynająć dom lub mieszkanie powinna zawrzeć umowę najmu z właścicielem domu/mieszkania. Standardowa umowa tego typu jest dostępna w Internecie. Powyższe umowy są zwykle zawierane początkowo na okres jednego roku, a potem na okres kolejnych pięciu lat, z zachowaniem obopólnego prawa do ich rozwiązania. Okres wypowiedzenia wynosi zazwyczaj trzy miesiące, przy czym najemcy na ogół wpłacają depozyt w wysokości kwoty dwu- lub trzymiesięcznego czynszu. Zakup domu lub mieszkania można przeprowadzić z pomocą norweskiego pośrednika w handlu nieruchomościami, przez bank lub prawnika. Banki norweskie udzielają kredytów hipotecznych pod zastaw domu lub mieszkania. Domy wystawiane na sprzedaż można również znaleźć w Internecie pod adresem www.finn.no. Pośrednicy w handlu nieruchomościami oferują zarówno domy i mieszkania do wynajęcia, jak i na sprzedaż. Wszyscy pośrednicy w handlu nieruchomościami znajdują się spisie branżowym „Yellow Pages” (www.gulesider.no); w polu wyszukiwania należy wpisać słowo Eiendomsmegling.

Uznawanie wykształcenia
Dyplomy zagraniczne Norweska Agencja ds. Zapewnienia Jakości w Edukacji (NOKUT) udziela informacji o uznawalności wykształcenia wyższego zdobytego za granicą. Do agencji NOKUT należy składać wnioski o uznanie zagranicznego stopnia naukowego/dyplomu. NOKUT współpracuje z siecią podobnych ośrodków w innych krajach członkowskich UE/EOG. Dodatkowe informacje i formularze aplikacyjne można uzyskać pod adresem www.nokut.no lub kontaktując się z agencją: NOKUT Postboks.1708 Vika 0121 Oslo Adres dla osób przychodzących: Kronprinsensgt. 9 Tel.: +47 21 02 18 00 Faks:+47 21 02 18 01 Internet: www.nokut.no E-mail: postmottak@nokut.no Zapytania dotyczące uznawalności danego rodzaju wykształcenia wyższego, nabytego w innym kraju członkowskim UE/EOG, można również kierować bezpośrednio do właściwej uczelni/uniwersytetu w Norwegii. Informacje ogólne dotyczące uznawalności wykształcenia średniego/wyższego nabytego za granicą można również uzyskać w Ministerstwie Oświaty (Statens utdanningskontor) w danym kraju. Informacje o kształceniu zawodowym są udzielane przez „zarząd regionalny”/„Urząd ds. Kształcenia Zawodowego” w administracji okręgowej (Yrkesopplaringsnemda/fagopplaringskontoret). Adresy i numery telefonów administracji okręgowych można znaleźć pod adresem www.norge.no. Zazwyczaj uznanie wykształcenia w dowolnym kraju UE/EOG będzie honorowane w innych krajach członkowskich bez konieczności dodatkowej oceny. Wnioski o uznanie/upoważnienie do pracy w sektorze świadczeń medycznych należy kierować do Statens Autorisasjonskontor For Helsepersonell (SAFH) — Państwowego Biura ds. Autoryzacji Personelu Medycznego: Calmeyersgt.1 0031 Oslo Tel.: +47 21 52 97 00 Faks:+47 21 52 97 03 Internet: www.safh.no E-mail: postmottak@safh.stat.no

NORWEGIA W INTERNECIE
Poniższe witryny internetowe zawierają wiele przydatnych informacji:

Gazety
www.norske-aviser.com Portal zawierający łącza do wszystkich gazet norweskich

Usługi publiczne
www.norge.no Portal informacji i usług sektora publicznego
www.trygdeetaten.no Zakład Ubezpieczeń Społecznych
www.skatteetaten.no Norweski Urząd Podatkowy
www.toll.no Norweski Urząd Ceł
www.odin.dep.no Informacje publikowane przez Rząd
www.ssb.no Dane statystyczne dotyczące Norwegii
www.udi.no Norweski Urząd Imigracyjny
www.arbeidstilsynet.no Norweska Inspekcja Pracy

Kultura
www.visitNorwegia.com Oficjalny serwis informacji turystycznej
www.kongehuset.no Oficjalny serwis internetowy norweskiej rodziny królewskiej
www.invanor.no Serwis organizacji „Innovation Norway”
www.nortrade.com Oficjalny norweski portal handlowy
www.Norwegia.info/europe.htm Portal ambasad Norwegii

wersja do druku poleć znajomemu powrót